İzzi

İsm-i Fail ve İsm-i Meful 2

وَ أَمَّا مَا زَادَ ثَلاَثَةِ أَحْرُفٍ فَالضَّابِطُ فِيهِ أَنْ تَضَعَ فِي مُضَارِعِهِ الْمِيمَ الْمَضْمُومَةَ فِي مَوْضِعِ حَرْفِ الْمُضَارَعَةِ وَ تَكْسِرَ مَا قَبْلَ آخِرِهِ فِي الْفَاعِلِ وَ تَفْتَحَهُ فِي الْمَفْعُولِ. فَرْقًا بَيْنَهُمَا، نَحْوُ؛ مُكْرِمٌ وَ مُكْرَمٌ، وَ مُدَحْرِجٌ وَ مُدَحْرَجٌ، وَ مُسْتَخْرِجٌ وَ مُسْتَخْرَجٌ. وَ قَدْ يَسْتَوِى لَفْظٌ الْفَاعِلِ وَ الْمَفْعُولِ فِي بَعْضِ الْمَوَاضِعِ، كَـمُحَابٍّ وَ مُتَحَابٍّ وَ مُخْتَارٍ وَ مُضْطَرٍّ وَ مُعْتَدٍّ وَ مُنْصَبٍّ وَ مُنْصَبٍّ فِيهِ وَ مُنْجَابٍّ وَ مُنْجَابٍّ عَنْهُ وَ يَخْتَلِفُ التَّقْدِيرُ



وَ أَمَّا مَا ve o ism-i fail ve ism-i mefule gelince, زَادَ arttı, ثَلاَثَةِ أَحْرُفٍ üç harf, فَالضَّابِطُ zabıt, kayıt odur ki; فِيهِ ism-i fail ve ism-i mefulde, أَنْ تَضَعَ vaz edilmesidir, konulmasıdır, فِي مُضَارِعِهِ muzari fiilinde, الْمِيمَ bir mim harfi, الْمَضْمُومَةَ dammeli bir mim harfi, فِي مَوْضِعِ yerine, حَرْفِ الْمُضَارَعَةِ muzaraat harfinin, وَ تَكْسِرَ ve kesrelemendir, مَا قَبْلَ آخِرِهِ sondan bir önceki harfi, فِي الْفَاعِلِ ism-i fail yaparken, وَ تَفْتَحَهُ ve onu fethalamandır, فِي الْمَفْعُولِ ism-i meful yaparken, فَرْقًا بَيْنَهُمَا o ikisi arasında fark olsun diyedir. نَحْوُ misali şöyledir; مُكْرِمٌ “ikram eden” ve وَ مُكْرَمٌ “ikram edilen” ve وَ مُدَحْرِجٌ “yuvarlayan” ve وَ مُدَحْرَجٌ “yuvarlanan” ve وَ مُسْتَخْرِجٌ “çıkartan” ve وَ مُسْتَخْرَجٌ “çıkartılan” gibi. وَ قَدْ يَسْتَوِى ve bazen eşit olur, aynı olur; لَفْظٌ الْفَاعِلِ وَ الْمَفْعُولِ ism-i fail ve ism-i meful lafzi olarak eşit olur, فِي بَعْضِ الْمَوَاضِعِ bazı durumlarda, كَـ gibi, مُحَابٍّ ve مُتَحَابٍّ gibi, وَ مُخْتَارٍ ve وَ مُضْطَرٍّ ve وَ مُعْتَدٍّ ve وَ مُنْصَبٍّ ve وَ مُنْصَبٍّ فِيهِ ve وَ مُنْجَابٍّ ve وَ مُنْجَابٍّ عَنْهُ ve وَ يَخْتَلِفُ التَّقْدِيرُ muhtelif takdir edilir.



Metnin Toplu Manası: Üç harf ziyade olunan fiillerden ism-i fail ve ism-i meful yapmanı kaydı, muzaraat harfinin yerine dammeli bir mim harfi koymandır ve ism-i fail için sondan bir önceki harfi kesrelemen, ism-i meful için ise sondan bir önceki harfi fethalamandır. Misal; مُكْرِمٌ “ikram eden” ve مُكْرَمٌ “ikram edilen” gibi. Bazen bazı yerlerde ism-i fail ve ism-i meful aynı lafız olarak gelir. مُحَابٌّ “seven-sevilen” ve مُتَحَابٌّ “seven-sevilen” ve مُخْتَارٌ “seçen-seçilen” ve مُضْطَرٌّ “ihtiyacı olan” ve مُعْتَدٌّ “kendini beğenmiş” ve مُنْصَبٌّ “diken” ve مُنْصَبٌّ فِيهِ “kendine dikilen” ve مُنْجَابٌّ “dağıtan” ve مُنْجَابٌّ عَنْهُ “dağılan” olarak. Ama yine de bu durumda bile ism-i fail ve mefulün harekeleri farklı takdir edilir.



About the author

Metehan Uluocak

4 yıllık sarf nahiv bilgsini temin ettikten sonra, zor olan lafızları kolaylaştırıp ve harekeleyip mübtedi kardeşlerimize sunmak niyetine gark oldum. Bu tevessülüm bana böyle bir site hazırlamayı gerektirdi. Tek derdim, sarf nahiv konularının bilinip kuranın müzakereli okunmasıdır. Tek temennim ise sadece bir kere "Allah razı olsun" cümle-i duaiyyesine mazhar olmaktır. Bu dünyada gerisi teferruattır..

Add Comment

Click here to post a comment