İsm-i Meful & Nesne

Failin işlemiş olduğu eylemden etkilenen nesneye meful denilir. Tüm sülasi mücerredlerin ism-i meful kalıbı مَفْعُولٌ “mef’ulun” şeklindedir. Bununla beraber semai olan ism-i meful kalıpları vardır. Bazı masdarlar da ism-i meful manasına delalet edebilir. Aşağıdaki tabloda kıyasi ve semai ve masdar vezninde olan ism-i mefuller zikredilecektir.

Çoğul	İkil	Tekil	Cinsiyyet
مَفْعُولُونَ مَعْلُومُونَ bilinen şeyler	مَفْعُولَانِ مَعْلُومَانِ bilinen iki şey	مَفْعُولٌ مَعْلُومٌ bilinen bir şey	Müzekker Erkek
مَفْعُولَاتٌ مَعْلُومَاتٌ bilinen şeyler	مَفْعُولَتَانِ مَعْلُومَتَانِ bilinen iki şey	مَفْعُولَةٌ مَعْلُومَةٌ bilinen bir şey	Müennes Kadın
مَفَاعِلُ مَعَالِمُ bilinen şeyler		cemi müennes mükessere kırık çoğul kadın

Aşağıdaki tabloda bir takım sülasi mücerred mazi fiillerin ism-i meful çekimleri verilmiştir.

Manası	İsm-i Meful	Mazi Fiil	Manası
yazılmış	مَكْتُوبٌ	كَتَبَ	yazdı
kırılşmış	مَكْسُورٌ	كَسَرَ	kırdı
bağlanmış	مَرْبُوطٌ	رَبَطَ	bağlandı
bilinen	مَعْلُومٌ	عَلِمَ	bildi
güzelleşen	مَحْسُونٌ	حَسُنَ	güzel oldu
sorumlu	مَسْؤُولٌ	سَئَلَ	sordu

Aşağıdaki tabloda sülasi mücerred fiillerin semai “işitilmeye” dayalı olan vezinleri verilmiştir. Bu vezinler Araplardan işitilerek kaydedilmiştir. 

Vezinler	İsm-i Meful	Manalar
فَعِيلٌ	قَتِيلٌ	öldürülen
فَعُولٌ	حَلُوبٌ	sağılan
فِعْلٌ	ذِبْحٌ	boğazlanan
فَعَلٌ	قَنَصٌ	avlanan
فُعْلَةٌ	غُرْفَةٌ	avuçlanan

Masdarlar mecazen ism-i meful gibi kullanılabilirler. Bu masdarların, ism-i meful için tesniye, cemi veya müennes manası olsa bile masdar vezninde gelen ism-i meful müfred olarak kullanılır. 

خَلْقٌ	مَخْلُوقٌ	خَلَقَ
yaratmak	yaratılmış	yarattı

Tablodaki خَلْقٌ fiili masdar olmasına rağmen “yaratılmış” manasında ism-i meful olarak kullanılabilir.

هَذَا خَلْقُ اللهِ

Bu Allah’ın yarattığıdır

هَذَا مَخْلُوقُ اللهِ

Bu Allah’ın yaratmış olduğudur

Görüldüğü gibi خَلْقُ masdarı ile مَخْلُوقُ ism-i mefulü aynı manaya gelmektedir.