Cahd-ı Mustağrak

Fiil-i muzarinin evveline bir لَمَّا “lemma” cahd edatının gelmesiyle muzari fiil bir takım değişikliklere uğrar. Cahd, sözlükte “olumsuz” demektir. Mustağrak ise sürekli demektir. Şu halde cahd-ı mustağrak “sürekli olumsuzluk” demektir.

لَمَّا “lemma” edatı muzari fiilin evveline gelince;

1. Muzari fiilin manasını geniş veya şimdiki zamandan geçmiş zamana çevirir
2. Fiil-i muzarinin sonunu cezimler. Şayet muzari fiilin son harfi illetli “elif,vav,ya” harf ise o halde o harf düşer
3. Fiil-i muzarinin manasını sürekli olumsuz yapar yani bir olayın henüz veya daha gerçekleşmediğini ifade eder
4. Tesniye ve cemi muzari fiillerin sonundaki nun harfi düşer
5. Cemi müennes nunu “O kadınlar ve Siz kadınlar” asla düşmez

يَنْظُرُ bakıyor	يَكْتُبُ yazıyor	يَعْلَمُ biliyor	يَلِدُ doğuyor
لَمَّا يَنْظُرْ henüz bakmadı	لَمَّا يَكْتُبْ henüz yazmadı	لَمَّا يَعْلَمْ henüz  bilmedi	لَمَّا   يَلِدْ henüz doğmadı

Cahd-ı mutlak edatı olan لَمْ ile cahd-ı mustağrak olan لَمَّا edatının arasındaki fark bir olumsuzluğun mutlakta kesin bitmiş olması. Artık o olumsuzluk olumlu olamaz. Lemma’da ise olumsuzluk sürer iken her an olumlu olabilme ihtimali vardır.

cemi	tesniye	müfred	zamirler
لَمَّا يَذْهَبُوا henüz Gitmediler	لَمَّا يَذْهَبَا henüz İkisi gitmedi	لَمَّا يَذْهَبْ henüz gitmedi	Müzekker Gaib 3. Şahıs Erkek
لَمَّا يَذْهَبْنَ henüz Gitmediler	لَمَّا تَذْهَبَا henüz İkisi gitmedi	لَمَّا تَذْهَبْ henüz gitmedi	Müennes Gaibe 3. Şahıs Kadın
لَمَّا تَذْهَبُوا henüz gitmediniz	لَمَّا تَذْهَبَا henüz ikiniz gitmediniz	لَمَّا تَذْهَبْ henüz gitmedin	Müzekker Muhatab 2. Şahıs Erkek
لَمَّا تَذْهَبْنَ henüz gitmediniz	لَمَّا تَذْهَبَا henüz ikiniz gitmediniz	لَمَّا تَذْهَبِي henüz gitmedin	Müennes Muhataba 2. Şahıs Kadın
لَمَّا نَذْهَبْ henüz gitmedik	Nefs-i Mütekellim Meal Gayr 1. Çoğul Şahıs	لَمَّا أَذْهَبُ henüz gitmedim	Nefs-i Mütekellim Vahde 1. Tekil Şahıs

لَمَّا أَقُلْ بِأَحْمَدَ

Henüz Ahmet’e söylemedim

ذَهَبَ إِلَى اِسْتَانْبُولَ لِلْعَمَلِ لَكِنْ لَمَّا يَعْمَلْ

İş için İstanbul’a gitti ama hala çalışmadı

مَاذَا تَفْعَلُ؟

Ne yapıyorsun?

أَدْرُُ الدَّرْسَ

Ders çalışıyorum

أَ لَمْ تَنَامْ

Uyumadın mı?

بَلَى لَمَّا أَنَامْ

Evet, hala uyumadım