İsm-i Tafdil

Bir ismin en fazla eylem dahilinde olduğu halidir. Tafdil lafzı “fazla” kelimesinden türeyen bir isimdir. Bir işi en çok yapan, bir oluşun en üst halidir. İsm-i tafdil sülasi fiillerden müzekker için أَفْعَلُ “ef’alu” ve müennes fiillerden ise فُعْلَى “fu’la” vezninden gelir.

ism-i tafdil	فَعِيلٌ vezni	فَعُلَ vezni
müzekker  أَفْعَلُ müennes  فُعْلَى

أَكْبَرُ en büyük كُبْرَى en büyük	كَبِيرٌ büyük olan	كَبُرَ büyük oldu
أَصْغَرُ en küçük صُغْرَى en küçük	صَغِيرٌ küçük olan	صَغُرَ küçük oldu
أَبْعَدُ en uzak بُعْدَى en uzak	بَعِيدٌ uzak olan	بَعُدَ uzak oldu
أَحْسَنُ en güzel حُسْنَى en güzel	حَسِينٌ güzel olan	حَسُنَ güzel oldu
أَجْمَلُ en güzel جُمْلَى en güzel	جَمِيلٌ güzel olan	جَمُلَ güzel oldu

*ism-i tafdil cümle içinde genelde min harfi cerri ile kullanılır. خَيْرٌ “hayrun-hayır” veya شَرٌّ “şerrun-şerr” gibi sıfatlar ism-i tafdil niteliğindedir. Daha hayırlı veya daha şerrli demek için evvellerine ölçü bildiren sıfatlar gelir. Aşağıdaki misallerde müennes ve müzekker için olan ism-i tafdilleri ve ism-i tafdil olmadığı halde o manayı ifade eden kelimeleri gösteren misalleri yazdık. 

اَلْأَبُ أَكْبَرُ مِنْ وَلَدِهِ

Baba oğlundan daha büyüktür

اَلْوَلَدُ صَغِيرٌ مِنْ أَبِيهِ

Çocuk babasından daha küçüktür

زَيْدٌ أَفْضَلُ مِنْ عَمْرٍو

Zeyd, Amr’dan daha faziletlidir

عَمْرٌ أَطْوَلُ مِنْكَ

Amr, senden daha uzundur

اَلْآَخِرَةُ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا

Ahiret, dünyadan hayırlıdır

اَلصَّلاَةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ

Salat, uykudan hayırlıdır

عَائِشَةُ حُسْنَى

Ayşe en güzeldir

اَللهُ اَكْبَرُ

Allah en büyüktür

َللهُ اَكْبَرُ مِنْ كُلِّ شَيْئٍ

Allah her şeyden daha büyüktür

اَللهُ كَبِيرٌ مِنْ كُلِّ شَيْئٍ

Allah her şeyden büyüktür

اَلْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى لِلهِ

En güzel isimler Allahındır

كَلِمَةُ الْحَمْدُ أَعْظَمُ مِنْ كَلِمَةِ أٌخَرُ

Hamd kelimesi, diğer kelimelerden daha azimdir

*Bazı isimler için ism-i tafdil olmaz. Bu gibi isimlerde bir takım أَشَدُّ “eşeddu-en şiddetli”, أَقَلُّ “ekallu-en az” veya أَكْثَرُ “ekseru-en çok” gibi ön eklere ihtiyacımız vardır. Bu ön ekler o isimin masdarının evveline gelir.

اَلسَّرِقَةُ شَرٌّ مِنَ الْكَذِبِ

Hırsızlık yalandan kötüdür

اَلصِّدْقُ خَيْرٌ مِنَ الْمَالِ

Sadakat paradan hayırlıdır

اَلسِّجْنُ حَبُّ إِلَىَّ مِمَّا يَدْعُونَنِي إِلَيْهِ

Hapishane beni çağırdıkları şeyden bana daha sevimlidir

*Üstünlük bildiren isime ism-i tafdil diyoruz. İsm-i tafdil bildiğimiz üzere müzekkerlerde أَفْعَلُ “ef’alu” ve müenneslerde ise فُعْلَى “fu’la” vezninden gelir. Bu ism-i tafdil ile üstün kıldığımız isime mufaddal ve kendisine karşı üstün tutulmuş olan isime de mufaddalun aleyh denilir. 

mufaddalun aleyh مُفَضَّلٌ عَلَيْهِ	harf-i cerr حَرْفُ الْجَرِّ	ism-i tafdil اِسْمُ التَّفْضِيلُ	Mufaddal مُفَضَّلٌ
عَمْرٍو	مِنْ	أَحْسَنُ	أَحْمَدُ
مُحَمَّدٍ	مِنْ	أَعْلَمُ	زَيْدٌ
زَيْدٍ	مِنْ	أَكْبَرُ	أَنَا

-Ahmet Amr’dan daha iyidir

-Zeyd Muhammedden daha bilgilidir

-Ben senden daha büyüğm

*Kıyas yaparken mufaddal olan isim müennes, tesniye veya cemi olur ise o halde onun ism-i tafdilini فُعْلَى “fu’la” değil, أَفْعَلُ “ef’alu” vezninden getiririz.

اَلْمَدْرَسَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْمَكْتَبَةٍ

Okul kütüphaneden daha büyüktür

اَلْحَدِيقَةُ أَوْسَعُ مِنَ الْبَيْتِ

Bahçe evden daha geniştir

اَلطَّالِبَتَانِ اَفْشَلُ مِنَ الطِّفْلاَتِ

İki kız öğrenci kızların en başarısızıdır

اَلْمُؤْمِنُونَ اَحْلَمُ مِنَ النَّاسِ

Müminler insanların en yumuşak huylularıdır

اَلرِّجَالُ أَقْوَى مِنَ النِّسَاءِ

Adamlar kadınlardan daha kuvvetlidir