Fiilden türeyip bir işi yapanı ifade eden kelimeye ism-i fail denilir. Türkçedeki etken sıfat fiil demektir. Sülasi mücerredlerin ilk dört babı için ism-i fail فَاعِلٌ “fa’ilun” vezninde, dört ve beşinci bablarda ise فَعِيلٌ “fe’ilun” vezninde gelir.
| Vezin ve Manaları | Mevzun ve Manaları | ||
| yardım etti | نَصَرَ | نَاصِرٌ | yadım eden |
| vurdu | ضَرَبَ | ضَارِبٌ | vuran |
| açtı | فَتَحَ | فَاتِحٌ | açan |
| bildi | عَلِمَ | عَالِمٌ | bilen |
| cömert oldu | كَرُمَ | كَرِيمٌ | ikram eden |
| sandı | حَسِبَ | حَسِيبٌ | sanan |
İsm-i faillerin zamirler ile (kişi zamiri) çekimleri 10 tanedir. Bu 10 tane çekimi size فَتَحَ “feteha-açtı” mazi fiilinden vereceğiz. Bu çekimlerden sonra farklı ism-i failler ile misaller sunacağız. Buradaki fiillerin tümü (gelincen tüm dersler dahil) sülasi mücerred “3 harfli” fiiiller içindir. İlerleyen derslerimizde sülasi mezid “3 harfe ziyade olunan bablar” kalıplar ve rübai “dörtlü” fiillerin özelliklerini ve çekimlerini anlatacağız.
| İsm-i Fail Mevzunları | Manalar |
| فَاتِحٌ | Açan bir erkek / bir nesne |
| فَاتِحَانِ | Açan iki erkek / iki nesne |
| فَاتِحُونَ | Açan erkekler/ nesneler |
| فَاتِحَةٌ | Açan bir kadın / bir nesne |
| فَاتِحَتَانِ | Açan iki kadın / iki nesne |
| فَاتِحَاتٌ | Açan kadınlar / nesneler |
| فُتَّاحٌ | Açan erkekler / nesneler |
| فُتَّحٌ | Açan erkekler / nesneler |
| فَتَحَةٌ | Açan erkekler / nesneler |
| فَوَاتِحٌ | Açan kadınlar / nesneler |
فُتَّاحٌ ve فُتَّحٌ ve فَتَحَةٌ vezinleri cemi mükesserdir yani kırık çoğuldurlar. Kurallı yapıları yoktur. Erkekler ile ilgili diğer bab cemi musahhah yapıdadır ve kıyasidir. Müfredinin yapısı asla bozulmaz.
فَوَاتِحٌ vezini ise cemi mükesseredir yani kırık çoğuldur. Kurallı yapısı yoktur. Diğer cemi müennes vezini ise cemi musahhaha yani müfred halinin kalıbı asla bozulmayan çoğul demektir.
| Mazi fiil ve manaları | İsm-i Fail Vezni | İsm-i Fail Mevzunu ve Manaları | ||
| yazdı | كَتَبَ | فَاعِلٌ | كَاتِبٌ | yazan |
| öldürdü | قَتَلَ | قَاتِلٌ | öldüren | |
| dedi | قَالَ | قَائِلٌ | söyleyen | |
| girdi | دَخَلَ | دَاخِلٌ | giren | |
| oturdu | جَلَسَ | جَالِسٌ | oturan | |
| yedi | أَكَلَ | آكِلٌ | yiyen | |
| sordu | سَئَلَ | سَائِلٌ | soran | |
| doldurdu | مَلاَ | مَالِئٌ | dolduran | |