İzhar

Nakıs Fiil ve Haberi Hakkında

وَ يَجُوزُ تَقْدِيمُ اَخْبَارِهَا عَلَى اَنْفُسِهَا إِلاَّ مَا فِي أَوَّلِهِ مَا فَلاَ يَجُوزُ، نَحْوُ؛ قَائِمًا مَازَالَ زَيْدٌ وَ كَذَا إِنْ بُدِّلَ مَا بِإِنْ النَّافِيَةِ وَ أَمَّا إِنْ بُدِّلَ بِلَمْ وَ لَنْ فَيَجُوزُ، نَحْوُ؛ قَائِمًا لَمْ يَزَلْ زَيْدٌ.

وَ يَجُوزُ ve caizdir, تَقْدِيمُ اَخْبَارِهَا onun (nakıs fiillerin) haberlerinin takdimi, öne geçmesi; عَلَى اَنْفُسِهَا onun (nakıs fiillerinin) kendisi üzerine. Misal; كَانَ زَيْدٌ عَالِمًل “Zeyd alim oldu” cümlesindeki haberi, yani عَالِمًل lafzını, nakıs fiilin yani كَانَ lafzının önüne almak caizdir; عَالِمًا كَانَ زَيْدٌ gibi. إِلاَّ ancak istisna olarak; مَا o öyle bir nakıs fiildir ki; فِي أَوَّلِهِ kendi evvelindedir, o da مَا ma-i nafiye ve masdariyyedir. Yani مَادَامَ ve مَازَالَ nakıs fiillerinin haberleri kendi önüne geçemez. فَلاَ يَجُوزُ bu caiz değildir, نَحْوُ misali şöyledir; قَائِمًا مَازَالَ زَيْدٌ ortalama manası “Zeyd ayakta devamlı oldu” demek hoş değildir. Daha doğrusu ve olması gerekeni مَازَالَ زَيْدٌ قَائِمًا şeklindedir. وَ كَذَا ve aynı şekilde, nakıs fiilin haberinin nakıs fiilin önüne geçmesi caiz değildir; إِنْ eğer, بُدِّلَ tebdil edilir ise, مَا “ma” nefy kelimesi, بِإِنْ yani إِنْ ile değiştirilirse, öyle إِنْ ki النَّافِيَةِ  nefy edici olan. وَ أَمَّا ve gelince, إِنْ eğer, بُدِّلَ değiştirilirse, بِلَمْ yani لَمْ ile ve لَنْ ile değiştirilirse, فَيَجُوزُ öyleyse nakıs fiillerin haberi nakıs fiillerin önüne geçebilir. Bu durum caizdir. نَحْوُ misali şöyledir; قَائِمًا لَمْ يَزَلْ زَيْدٌ “Zeyd devamlı ayakta oldu, durdu” gibi. Görüldüğü gibi mâ’nın yerine lem veya len edatları gelirse, nakıs fiilin haberi kendisinin önüne geçebilir.

Metnin Toplu Manası; Nakıs fiillerin haberleri nakıs fiillerin önüne geçebilir. Ancak evvelinde مَا lafzı olursa caiz olmaz. Buna misal; قَائِمًا مَازَالَ زَيْدٌ cümlesidir. Aynı şekilde مَا lafzı nefy edici إِنْ ile değiştirilirse nakıs fiillerin haberlerinin nakıs fiilin önüne geçmesi caiz olmaz. Misal; إِنْ قَائِمًا زَالَ زَيْدٌ demek caiz değildir. Eğer nefy edici مَا lafzının yerine لَمْ ve لَنْ edatları gelirse işte o zaman nakıs fiillerin haberleri nakıs fiillerin önüne geçebilir. Buna misal; قَائِمًا لَمْ يَزَلْ زَيْدٌ gibidir.

About the author

blank

Metehan Uluocak

4 yıllık sarf nahiv bilgsini temin ettikten sonra, zor olan lafızları kolaylaştırıp ve harekeleyip mübtedi kardeşlerimize sunmak niyetine gark oldum. Bu tevessülüm bana böyle bir site hazırlamayı gerektirdi. Tek derdim, sarf nahiv konularının bilinip kuranın müzakereli okunmasıdır. Tek temennim ise sadece bir kere "Allah razı olsun" cümle-i duaiyyesine mazhar olmaktır. Bu dünyada gerisi teferruattır..

Add Comment

Click here to post a comment

Yazılar