Farsça Masdarlar dersinde verilen masdarların tamamını tablo halinde sunmak müşkil bir iş. Sizler, görülen geçmiş zaman “-di’li geçmiş zaman” için verilen نُوشِيدَنْ “Nûşîden – İçmek”, خُورْدَنْ “Horden – Yemek”, شُدَنْ “Şoden – Olmak” ve كَرْدَنْ “Kerden – Yapmak” fiillerini incelediniz. Bu fiillerdeki sistematiğe göre herhangi bir yerde gördüğünüz masdarı ele alıp, evvela son harfi olan masdar nun’unu atıp geriye kalan yapının 3. Tekil şahıs yani “o” kişisi için geçmiş zaman “mazi fiil” fiili olarak biliyorsunuz artık. Birlikte bir misale bakacak olursak نَوَشْتَنْ “Neveşten – Yazmak” fiilini ilk önce tanıyacağız, Farsçada hareke yoktur, biz dile ısınmak için ve telaffuzu hataya sürüklememek için harekeliyoruz. Hareke bile o harfin telaffuzunu tam karşılamıyor bazen. Yukarıdaki شُدَنْ fiiline bakacak olursak normalde “şuden” gibi okuyabiliriz ama Persler “şoden” diye okurlar. Ve yahut siz zamiri olan شُمَا normalde “şuma” diye öğretilir ama her Pers “şoma” der. نَوَشْتَنْ “Neveşten – Yazmak” fiiline gelecek olursak görülen geçmiş zaman “-di’li geçmiş zaman” çekimlerini yapmadan önce masdarın son harfi olan “nun” harfini atıyoruz. Ve Bu “nun” harfinden önceki harfi ise kesinlikle sakin kılıyoruz. Dediğimiz gibi farsçada irab yoktur. Yani نَوَشْتَنْ iken “nun” harfini atınca geriye normalde نَوَشْتَ kalıyor ama biz son harfi sakin kılıp نَوَشْتْ diyeceğiz. Ve masdar nunu atıldıktan sonra geriye kalan yapı 3.tekil şahıs için görülen geçmiş zaman “-di’li geçmiş zaman” çekimidir. Yani نَوَشْتْ “Neveşt – O yazdı” şeklindedir.
نَوَشْتْ fiiline bir م harfi yani -em sesi ekler isek نوشتم “neveştem – yazdım” olur, eğer نَوَشْتْ fiiline bir ی harfi yani -i sesi ekler isek نوشتی “neveşti – yazdın” olur, tek başına نَوَشْتْ “Neveşt – Yazdı” fiiline ek gerekli değildir, eğer نَوَشْتْ fiiline bir یم yani -im sesi ekler isek نوشتيم “Neveştim – Yazdık” olur, eğer نَوَشْتْ fiiline bir ید yani -id sesi ekler isek نوشتيد “Neveştid – Yazdınız” olur, eğer نَوَشْتْ fiiline bir ند yani -end sesi ekler isek نوشتند “Neveştend – Yazdılar” olur. Aşağıdaki fiilleri inceleyip masdarları ezberleyiniz. َAşağıdaki görülen geçmiş zaman fiillerinin başına نَه “ne” olumsuzluk ekini eklerseniz manayı olumsuz hale getirebilirsiniz. Bir önceki derslerde belirtildiği üzere. Ben tekrar olumsuzlarını yazmayı gerek görmedim.
اِيسْتَادَنْ “İstâden – Durmak” ایستادم ایستادی ایستاد ایستادیم ایستادید ایستادند
پَرِيدَنْ “Perîden – Uçmak” پریدم پریدی پرید پریدی پریدید پریدند
سُوخْتَنْ “Sûhten – Yakmak” سوختم سوختی سوخت سوختیم سوختید سوختند
گَرَفْتَنْ “Gereften – Almak” گرفتم گرفتی گرفت گرفتیم گرفتید گرفتند
نَشَسْتَنْ “Neşesten – Oturmak” نشستم نشستی نشست نشستیم نشستید نشستند
خَوانْدَنْ “Handen – Okumak” خواندم خواندی خواند خواندیم خواندید خواندند
خَوابِيدَنْ “Habîden – Uyumak” خوابیدم خوابیدی خوابید خوابیدیم خوابیدید خوابیدند
پُخْتَنْ “Pohten – Pişirmek” پختم پختی پخت پختیم پختید پختند
بُورْدَنْ “Borden – Götürmek” بوردم بوردی بورد بوردیم بوردید بوردند
خَنْدِيدَنْ “Handîden – Gülmek” خندیدم خندیدی خندید خندیدیم خندیدید خندیدند
گُفْتَنْ “Goften – Söylemek” گفتم گفتی گفت گفتیم گفتید گفتند
دَادَنْ “Dâden – Vermek” دادم دادی داد دادیم دادید دادند
دِيدَنْ “Dîden – Görmek” دیدم دیدی دید دیدیم دیدید دیدند
آوَرْدَنْ “Âverden – Getirmek” آوردم آوردی آورد آوردیم آوردید آوردند
بُرِيدَنْ “Boriden – Kesmek” بریدم بریدی برید بریدیم بریدید بریدند
آمُوخْتَنْ “Âmuhten – Öğrenmek” آموختم آموختی آموخت آموختیم آموختید آموختند
شَنِيدَنْ “Şenîden – Duymak” شنیدم شنیدی شنید شنیدیم شنیدید شنیدند
شَكَسْتَنْ “Şekesten – Kırmak” شکستم شکستی شکست شکستیم شکستید شکستند
اَنْدِيشِيدَنْ “Endîşiden – Düşünmek” اندیشیدم اندیشیدی اندیشید اندیشیدیم اندیشیدید اندیشیدند
زَدَنْ “Zeden – Vurmak” زدم زدی زد زدیم زدید زدند
خَرِيدَنْ “Hariden – Satın almak” خریدم خریدی خرید خریدیم خریدید خریدند
فُرُوخْتَنْ “Furuhten – Satmak” فروختم فروختی فروخت فروختیم فروختید فروختند
تَوَانَسْتَنْ “Tevanesten – Yapabilmek” توانستم توانستی توانست توانستیم توانستید توانستند
مُرْدَنْ “Morden – Ölmek” مردم مردی مرد مردیم مردید مردند
كُشْتَنْ “Koşten – Öldürmek” کشتم کشتی کشت کشتیم کشتید کشتند
گَشْتَنْ “Geşten – Gezmek” گشتم گشتی گشت گشتیم گشتید گشتند
رِيخْتَنْ “Rıhten – Dökmek” ریختم ریختی ریخت ریختیم ریختید ریختند
شُسْتَنْ “Şusten – Yıkamak” شستم شستی شست شستیم شستید شستد
اُفْتَادَنْ “Oftaden – Düşmek” افتادم افتادی افتاد افتادیم افتادید افتادند
بَسْتَنْ “Besten – Bağlamak” بستم بستی بست بستیم بستید بستند
نَالِيدَنْ “Nâliden – İnlemek” نالیدم نالیدی نالید نالیدیم نالیدید نالیدند
كَاشْتَنْ “Kâşten – Dikmek” کاشتم کاشتی کاشت کاشتیم کاشتید کاشتند
خَواسْتَنْ “Hasten – İstemek” خواستم خواستی خواست خواستیم خواستید خواستند
بَارِيدَنْ “Bariden – Yağmak” باریدم باریدی بارید باریدیم باریدید باریدند
نَگَرِيسْتَنْ “Negeristen – Bakmak” نگریستم نگریستی نگریست نگریستیم نگریستید نگریستند
بَاخْتَنْ “Bahten – Oynamak” باختم باختی باخت باختیم باختید باختند
بَافْتَنْ “Baften – Dokumak” بافتم بافتی بافت بافتیم بافتید بافتند
سُوزَانْدَنْ “Sûzanden – Yakmak” سوزاندم سوزاندی سوزاند سوزاندیم سوزاندید سوزاندند
رَسَانِيدَنْ “Resaniden – İletmek” رسانیدم رسانیدی رسانید رسانیدیم رسانیدید رسانیدند
دَرْخَشِيدَنْ “Derhaşiden – Parlamak” درخشیدم درخشیدی درخشید درخشیدیم درخشیدید درخشیدند
دَاشْتَنْ “Daşten – Sahip olmak” داشتم داشتی داشت داشتیم داشتید داشتند
خُرُوشِيدَنْ “Huruşiden – Coşmak” خروشم خروشی خروش خروشیم خروشید خروشند
چَرْخِيدَنْ “Çerhiden – Dönmek” چرخیدم چرخیدی چرخید چرخیدید چرخیدند
پُوشِيدَنْ “Poşiden – Giymek” پوشیدم پوشیدی پوشید پوشیدیم پوشیدید پوشیدند
تَرْسِيدَنْ “Tersiden – Korkmak” ترسیدم ترسیدی ترسید ترسیدیم ترسیدید ترسیدند
هَرَاسِيدَنْ “Herasiden – Korkmak” هراسیدم هراسیدی هراسید هراسیدیم هراسیدید هراسیدند
يَافْتَنْ “Yâften – Bulmak” یابتم یافتی یافت یافتیم یافتید یافتند
مَالِيدَنْ “Mâliden – Sıvamak” مالیدم مالیدی مالید مالیدیم مالیدید مالیدند
لَرْزَانْدَنْ “Lerzanden – Titremek” لرزاندم لرزاندی لرزاند لرزاندیم لرزاندید لرزاندند
گُرِيخْتَنْ “Gorihten – Kaçmak” گریختم گریختی گریخت گریختیم گریختید گریختند
گَريسْتَنْ “Geristen – Ağlamak” گریستم گریستی گریست گریستیم گریستید گریستند
كُوشِيدَنْ “Küşiden – Çabalamak” کوشیدم کوشیدی کوشید کوشیدیم کوشیدید کوشیدند
كُوچِيدَنْ “Küçiden – Göç Etmek” کوچیدم کوچیدی کوچید کوچیدیم کوچیدید کوچیدند
كَنْدَنْ “Kenden – Soymak” کندم کندی کند کندیم کندید کندند
كَشِيدَنْ “Keşiden – Çizmek” کشیدم کشیدی کشید کشیدیم کشیدید کشیدند
بَخْشِيدَنْ “Bahşiden – Bağışlamak” بخشیدم بخشیدی بخشید بخشیدیم بخشیدید بخشیدند
گُذَاشْتَنْ “Gozaşten – Koymak” گذاشتم گذاشتی گذاشت گذاشتیم گذاشتید گذاشتند
گُذَشْتَنْ “Gozeşten – Geçmek” گذشتم گذشتی گذشت گذشتیم گذشتید گذشتند
پَسَنْدِيدَنْ “Pesendiden – Beğenmek” پسندیدم پسندیدی پسندید پسندیدیم پسندیدید پسندیدند
پَاشِيدَنْ “Paşiden – Serpmek” پاشیدم پاشیدی پاشید پاشیدیم پاشیدید پاشیدند
اَنْدَاخْتَنْ “Endahten – Atmak” انداختم انداختی انداخت انداختیم انداختید انداختند
خَواسْتَنْ “Hasten – İstemek” خواستم خواستی خواست خواستیم خواستید خواستند