*Muzari fiili başına cehd-i mutlak “kesin olumsuzluk” edatı olan لَمْ “lem” geldiği zaman muzari fiilin sonu cezmedilir ve manası geçmiş zamana dönerek olumsuz olur.
لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ
Doğmadı ve doğurulmadı
أَ لَمْ أَقُلْ لَكُمْ
Size söylemedim mi
لَمْ يَنْظُرْ وَ لَمْ يَكْتُبْ
Bakmadı ve yazmadı
نَظَرَ إِلَى بِيْتِهِ لَكِنْ لَمْ يَدْخُلْ
Evine baktı ama girmedi
لَمْ أَفْعَلْ بِهَذَا
Bunu ben yapmadım
*Muzari fiili başına cehd-i mustağrak “belirsiz olumsuzluk” edatı olan لَمَّا “lemma” geldiği zaman muzari fiilin sonu cezmedilir ve manası geçmiş zamana dönerek olumsuz olur. Cehd-i mutlak “kesin olumsuzluk” edatı olan لَمْ “lem” ile olan farkı eylemin henüz gerçekleşmemesidir.
لَمَّا يَلِدْ وَ لَمَّا يُولَدْ
Henüz doğmadı ve doğurulmadı
أَ لَمَّا أَقُلْ لَكُمْ
Henüz size söylemedim mi
لَمَّا يَنْظُرْ وَ لَمَّا يَكْتُبْ
Henüz bakmadı ve yazmadı
نَظَرَ إِلَى بِيْتِهِ لَكِنْ لَمَّا يَدْخُلْ
Evine baktı ama henüz girmedi
لَمَّا أَفْعَلْ بِهَذَا
Bunu daha yapmadım
*Muzari fiili başına nefy-i hal “şimdiki zamanın olumsuzluğu” edatı olan مَا “ma” geldiği zaman muzari fiilin manası şimdiki zamanın olumsuzluğunu ifade eder.
مَا يَلِدُ وَ مَا يُولَدُ
Doğmuyor ve doğurulmuyor
أَ مَا أَقُلُ لَكُمْ
Size söylemiyor muyum
مَا يَنْظُرُ وَ مَا يَكْتُبُ
Bakmıyor ve yazmıyor
يَنْظُرُ إِلَى بِيْتِهِ لَكِنْ مَا يَدْخُلُ
Evine bakıyor ama girmiyor
مَا أَفْعَلُ بِهَذَا
Bunu ben yapmıyorum
*Muzari fiili başına nefy-i istikbal “gelecek zamanın olumsuzluğu” edatı olan لاَ “la” geldiği zaman muzari fiilin manası gelecek zamanın olumsuzluğunu ifade eder.
لاَ يَلِدُ وَ لاَ يُولَدُ
Doğmayacak ve doğurulmayacak
أَ لاَ أَقُلُ لَكُمْ
Size söylemeyecek miyim
لاَ يَنْظُرُ وَ لاَ يَكْتُبُ
Bakmayacak ve yazmayacak
يَنْظُرُ إِلَى بِيْتِهِ لَكِنْ لاَ يَدْخُلُ
Evine bakıyor ama girmeyecek
لاَ أَفْعَلُ بِهَذَا
Bunu ben yapmayacağım
*Muzari fiili başına te’kid-i nefy-i istikbal “gelecek zamanın kesin olumsuzluğu” edatı olan لَنْ “len” geldiği zaman muzari fiilin manası gelecek zamanın olumsuzluğunu ifade eder ve son harfinin harekesi fethalı olur.
لَنْ يَلِدَ وَ لَنْ يُولَدَ
Asla doğmayacak ve doğurulmayacak
أَ لَنْ أَقُلَ لَكُمْ
Asla size söylemeyecek miyim
لَنْ يَنْظُرَ وَ لَنْ يَكْتُبَ
Asla bakmayacak ve yazmayacak
يَنْظُرُ إِلَى بِيْتِهِ لَكِنْ لَنْ يَدْخُلَ
Evine bakıyor ama asla girmeyecek
لَنْ أَفْعَلَ بِهَذَا
Bunu asla yapmayacağım
*Muzari fiili başına emr-i gaib (lam ul-emir) “3. şahıslara emir” edatı olan لِ “li” geldiği zaman muzari fiil emir ifade eder ve son harfinin harekesi cezmedilir. Bu kalıp sadece erkek için O, O ikisi, Onlar (müzekker gaib şahıslar) ve kadın için O, O ikisi, Onlar (müennes gaibe şahıslar) zamirlere hastır.
لِيَلِدْ وَ لِيُولَدْ
Doğsun ve doğurulsun
لِيَقُلْ لَكُمْ
Size söylesin
لِيَنْظُرْ وَ لِيَكْتُبْ
Baksın ve yazsın
لِيَنْظُرْ إِلَى بِيْتِهِ وَ لِيَدْخُلْ
Evine baksın ve girsin
لِتَفْعَلْ بِهَذَا
Bunu yapsın
*Muzari fiili başına nehy-i gaib (lam un-nehyi) “3. şahıslara yasaklama” edatı olan لاَ “la” geldiği zaman muzari fiil 3. şahıslara yasaklama ifade eder ve son harfinin harekesi cezmedilir. Bu kalıp sadece erkek için O, O ikisi, Onlar (müzekker gaib şahıslar) ve kadın için O, O ikisi, Onlar (müennes gaibe şahıslar) zamirlere hastır. Bu edat nefy-i istikbal edatı olan لاَ “la” ile karıştırılmamalıdır. Nefy-i istikbal لاَ “la”sı muzari fiilin sonunu değiştirmez ama nehy-i gaib لاَ “la”sı muzari fiilin son harekesini cezm eder.
لاَ يَلِدْ وَ لاَ يُولَدْ
Doğmasın ve doğurulmasın
لاَ يَقُلْ لَكُمْ
Size söylemesin
لاَ يَنْظُرْ وَ لاَ يَكْتُبْ
Bakmasın ve yazmasın
لاَ يَنْظُرْ إِلَى بِيْتِهِ وَ لاَ يَدْخُلْ
Evine bakmasın ve girmesin
لاَ تَفْعَلْ بِهَذَا
Bunu yapmasın
*Muzari fiili başına nehy-i hazır “2. şahıslara emir” edatı olan لاَ “la” geldiği zaman muzari fiil olumsuz emir ifade eder ve son harfinin harekesi cezmedilir. Bu kalıp sadece erkek için Sen, Siz ikiniz, Sizler (muhatab gaib şahıslar) ve kadın için Sen, Siz ikiniz, Sizler (müennes muhataba şahıslar) zamirlere hastır.
لاَ تَلِدْ وَ لاَ تُولَدْ
Doğma ve doğurulma
لاَ تَقُلْ
Söyleme
لاَ تَنْظُرْ وَ لاَ تَكْتُبْ
Bakma ve yazma
لاَ تَنْظُرَا إِلَى بِيْتِهِمَا وَ لاَ يَدْخُلَا
kiniz evlerinize bakmayın ve girmeyin
لاَ تَنْصُرْ بِهِ
Ona yardım etme