Avamil

Fiil-i Muzari’yi Cezm Edenler

اَلنَّوْعُ الْخَامِسُ؛ كَلِمَاتٌ تَجْزِمُ فِعْلَ الْمَضَارِعِ وَ هِيَ خَمْسَةَ عَشَرَ. اَلْأُولَى لَمْ، نَحْوُ؛ قَوْلِهِ تَعَالَى لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ. وَ الثَّانِيَةُ لَمَّا، نَحْوُ؛ لَمَّا يَنْفَعْ عُمْرِى. وَ الثَّالِثَةُ لاَمُ الْأَمْرِ، نَحْوُ؛ لِيَعْمَلْ عَمَلاً صَالِحًا. وَ الرَّابِعَةُ لاَ فِي النَّهْىِ، نَحْوُ؛ لاَ تُذْنِبْ. وَ هَذِهِ الْأَرْبَعَةُ تَجْزِمُ فِعْلاً وَاحِدًا. وَ الْخَامِسَةُ إِنْ، نَحْوُ؛ إِنْ تَتُبْ يُغْفَرْ ذُنُوبُكَ. وَ السَّادِسَةُ مَهْمَا، نَحْوُ؛ مَهْمَا تَفْعَلْ تُسْأَلْ مِنْهُ. وَ السَّابِعَةُ مَا، نَحْوُ؛ مَا تَفْعَلْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدْهُ عِنْدَ اللهِ تَعَالَى. وَ الثَّامِنَةُ مَنْ، نَحْوُ؛ مَنْ يَعْمَلْ عَمَلاً صَالِحًا يَكُنْ نَاجٍيًا. وَ التَّاسِعَةُ أَيْنَ، نَحْوُ؛ أَيْنَ تَكُنْ يُدْرِكْكَ الْمَوْتِ. وَ الْعَاشِرَةُ مَتَى، نَحْوُ؛ مَتَى تَحْسُدْ تَهْلِكْ. وَ الْحَادِيَةَ عَشَرَ أَنَّى، نَحْوُ؛ أَنَّى تُذْنِبْ يَعْلَمْكَ اللهُ. وَ الثَّانِيَةَ عَشَرَ أَيُّ، نَحْوُ؛ أَيُّ عَالِمٍ يَتَكَبَّرْ يُبْغِضْهُ اللهُ تَعَالَى. وَ الثَّالِثَةَ عَشَرَ حَيْثُمَا، نَحْوُ؛ حَيْثُمَا تَفْعَلْ يُكْتَبْ فِعْلُكَ. وَ الرَّابِعَةَ عَشَرَ إِذْمَا، نَحْوُ؛ إِذْمَا تَتُبْ تُقْبَلْ تَوْبَتُكَ. وَ الْخَامَسَةَ عَشَرَ إِذَامَا، نَحْوُ؛ إِذَامَا تَعْمَلْ بِعِلْمِكَ تَكُنْ خَيْرَ النَّاسِ. وَ هَذِهِ الْاِحْدَى عَشَرَ تَجْزِمُ الْفِعْلَيْنِ، مُسَمَّيَيْنِ شَرْطًا وَ جَزَاءً



اَلنَّوْعُ الْخَامِسُ Kırkdokuz adet ve 5 nev olan Semai Amillerin beşinci nevi; كَلِمَاتٌ bir takım kelimelerdir. Bu kelimeler; تَجْزِمُ cezm ederler, neyi? فِعْلَ الْمَضَارِعِ muzari fiili cezm ederler. وَ هِيَ ve bu cezm edici kelimeler; خَمْسَةَ عَشَرَ on beş tanedir. اَلْأُولَى birincisi; لَمْ “lem” (-medi, -madı gibi fiile geniş zamanda olumsuz mana yükler) kelimesidir. نَحْوُ misali şöyledir; قَوْلِهِ تَعَالَى Allah-u Teala’nın sözü; لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ “Doğmadı ve doğurulmadı” ayetinde olduğu gibidir. وَ الثَّانِيَةُ ikincisi; لَمَّا “lemmâ” (henüz -medi, -madı manasında fiile olumsuzluk yükler) kelimesidir. نَحْوُ misali şöyledir; لَمَّا يَنْفَعْ عُمْرِى “Ömrüm fayda vermedi” gibidir. وَ الثَّالِثَةُ üçüncüsü; لاَمُ الْأَمْرِ “lâm ul-emir” (emir lâm’ıdır) kelimesidir. نَحْوُ misali şöyledir; لِيَعْمَلْ عَمَلاً صَالِحًا “Salih amel ile amel etsin (mz. gaib)” gibidir. وَ الرَّابِعَةُ dördüncüsü; لاَ “lâ” (olumsuzluk eki), فِي النَّهْىِ nehy manasında olan lâ kelimesidir. نَحْوُ misali şöyledir; لاَ تُذْنِبْ “günah işleme” gibidir. وَ هَذِهِ الْأَرْبَعَةُ ve bu 4 kelime; تَجْزِمُ cezm ederler; فِعْلاً وَاحِدًا bir fiili (muzari fiili) cezm ederler. وَ الْخَامِسَةُ beşincisi; إِنْ “İn” (eğer, şayet manası vardır) kelimesidir. نَحْوُ misali şöyledir; إِنْ تَتُبْ يُغْفَرْ ذُنُوبُكَ “Eğer tövbe edersen günahların bağışlanır” gibidir. وَ السَّادِسَةُ altıncısı; مَهْمَا “mehma” (her ne şey manasındadır) kelimesidir. نَحْوُ misali şöyledir; مَهْمَا تَفْعَلْ تُسْأَلْ مِنْهُ “Her ne yaparsan o yaptığından sorulursun” gibidir. وَ السَّابِعَةُ yedincisi; مَا “mâ” (ne, şey demektir) kelimesidir. نَحْوُ misali şöyledir; مَا تَفْعَلْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدْهُ عِنْدَ اللهِ تَعَالَى “Hayırdan ne yaparsan, Allah katında onu bulursun” gibidir. وَ الثَّامِنَةُ sekizincisi; مَنْ “men” (kim demektir) kelimesidir. نَحْوُ misali şöyledir; مَنْ يَعْمَلْ عَمَلاً صَالِحًا يَكُنْ نَاجٍيًا “Kim salih amel işlerse naci (kurulan) olur” gibidir. وَ التَّاسِعَةُ dokuzuncu; أَيْنَ “eyne” (nerede demektir) kelimesidir. نَحْوُ misali şöyledir; أَيْنَ تَكُنْ يُدْرِكْكَ الْمَوْتِ “Nerede olursan ölüm seni yakalar” gibidir. وَ الْعَاشِرَةُ onuncusu; مَتَى “metâ” (ne zaman demektir) kelimesidir. نَحْوُ misali şöyledir; مَتَى تَحْسُدْ تَهْلِكْ “Ne zaman hased çıkarırsan helak olursun” gibidir. وَ الْحَادِيَةَ عَشَرَ on birincisi; أَنَّى “ennâ” (her nerede demektir) kelimesidir. نَحْوُ misali şöyledir; أَنَّى تُذْنِبْ يَعْلَمْكَ اللهُ “Her nerede günah işlersen Allah seni bilir” gibidir. وَ الثَّانِيَةَ عَشَرَ on ikincisi; أَيُّ “eyyü” (hangi demektir) kelimesidir. نَحْوُ misali şöyledir; أَيُّ عَالِمٍ يَتَكَبَّرْ يُبْغِضْهُ اللهُ تَعَالَى “Hangi alim kibirlenirse Allah-u Teala ona buğz eder” gibidir. وَ الثَّالِثَةَ عَشَرَ on üçüncüsü; حَيْثُمَا “haysümâ” (her nerede demektir) kelimesidir.  نَحْوُ misali şöyledir; حَيْثُمَا تَفْعَلْ يُكْتَبْ فِعْلُكَ “Her nerede bir fiil işlersen, senin fiilin yazılır” gibidir. وَ الرَّابِعَةَ عَشَرَ on dördüncüsü; إِذْمَا “izmâ” (her ne zaman demektir) kelimesidir. نَحْوُ misali şöyledir; إِذْمَا تَتُبْ تُقْبَلْ تَوْبَتُكَ “Her ne zaman tövbe edersen, senin tövben kabul olur” gibidir. وَ الْخَامَسَةَ عَشَرَ on beşincisi; إِذَامَا “izamâ” (her ne zaman demektir) kelimesidir. نَحْوُ misali şöyledir; إِذَامَا تَعْمَلْ بِعِلْمِكَ تَكُنْ خَيْرَ النَّاسِ “Her ne zaman ilminle amel edersen, insanların hayırlısı olursun” gibidir. وَ هَذِهِ الْاِحْدَى عَشَرَ ve bu 11 (in, mehma, mâ, men, eyne, metâ, ennâ, eyyü, haysümâ, izmâ, izamâ) kelime; تَجْزِمُ cezm eder, الْفِعْلَيْنِ، م iki fiili (muzari fiili) cezm ederler. مُسَمَّيَيْنِ o iki muzari fiil isimlendirilirler; شَرْطًا şart fiili (cezm edilen 1. Muzari fiil) ve وَ جَزَاءً ceza (cezm edilen 2. Muzari fiil) olarak isimlendirilirler.



Metnin Toplu Manası; 5 nevden oluşan 49 semai amilin 5. Nevi; Fiil-i Muzariyi cezm eden kelimelerdir. Bu kelimeler 15 tanedir. Birincisi; لَمْ “lem” kelimesidir, misali; لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ “Doğmadı ve doğurulmadı” gibidir. İkincisi; لَمَّا “lemmâ” kelimesidir, misali; لَمَّا يَنْفَعْ عُمْرِى “Ömrüm fayda vermedi” gibidir. Üçüncüsü; لاَمُ الْأَمْرِ “lâm ul-emir” kelimesidir, misali; لِيَعْمَلْ عَمَلاً صَالِحًا “Salih amel ile amel etsin (mz. gaib)” gibidir. Dördüncüsü; لاَ “nehiy lâ’sı” kelimesidir, misali; تُذْنِبْ “günah işleme” gibidir. Beşincisi; إِنْ “İn” kelimesidir, misali; ; إِنْ تَتُبْ يُغْفَرْ ذُنُوبُكَ “Eğer tövbe edersen günahların bağışlanır” gibidir. Altıncısı; مَهْمَا “mehma” kelimesidir, misali; مَهْمَا تَفْعَلْ تُسْأَلْ مِنْهُ “Her ne yaparsan o yaptığından sorulursun” gibidir. Yedincisi; مَا “mâ” kelimesidir, misali; مَا تَفْعَلْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدْهُ عِنْدَ اللهِ تَعَالَى “Hayırdan ne yaparsan, Allah katında onu bulursun” gibidir. Sekizincisi; مَنْ “men” kelimesidir, misali; مَنْ يَعْمَلْ عَمَلاً صَالِحًا يَكُنْ نَاجٍيًا “Kim salih amel işlerse naci (kurulan) olur” gibidir. Dokuzuncusu; أَيْنَ “eyne” kelimesidir, misali; أَيْنَ تَكُنْ يُدْرِكْكَ الْمَوْتِ “Nerede olursan ölüm seni yakalar” gibidir. Onuncusu; مَتَى “metâ” kelimesidir, misali; مَتَى تَحْسُدْ تَهْلِكْ “Ne zaman hased çıkarırsan helak olursun” gibidir. On birincisi; أَنَّى “ennâ” kelimesidir, misali; أَنَّى تُذْنِبْ يَعْلَمْكَ اللهُ “Her nerede günah işlersen Allah seni bilir” gibidir. On ikincisi; أَيُّ “eyyü” kelimesidir, misali; أَيُّ عَالِمٍ يَتَكَبَّرْ يُبْغِضْهُ اللهُ تَعَالَى “Hangi alim kibirlenirse Allah-u Teala ona buğz eder” gibidir. On üçüncüsü; حَيْثُمَا “haysümâ” kelimesidir, misali; حَيْثُمَا تَفْعَلْ يُكْتَبْ فِعْلُكَ “Her nerede bir fiil işlersen, senin fiilin yazılır” gibidir. On dördüncüsü; إِذْمَا “izmâ” kelimesidir, misali; إِذْمَا تَتُبْ تُقْبَلْ تَوْبَتُكَ “Her ne zaman tövbe edersen, senin tövben kabul olur” gibidir. On beşincisi; إِذَامَا “izamâ” kelimesidir, misali; إِذَامَا تَعْمَلْ بِعِلْمِكَ تَكُنْ خَيْرَ النَّاسِ “Her ne zaman ilminle amel edersen, insanların hayırlısı olursun” gibidir. Bu 11 kelime 2 fiil-i muzariyi cezm eder. Birinci muzari fiile şart, ikinci fiil-i muzariye ceza fiili denilir.



About the author

blank

Metehan Uluocak

9 yıllık sarf nahiv bilgisini temin ettikten sonra, zor olan lafızları kolaylaştırıp ve harekeleyip mübtedi kardeşlerimize sunmak niyetine gark oldum. Bu tevessülüm bana böyle bir site hazırlamayı gerektirdi.

Add Comment

Click here to post a comment

Bu gün Allah için ne yaptın

Yazılar