شرح المغنى
بسم الله الرحمن الرحيم
الحمد لله الفاطر الحكيم القادر العليم منشئ العالى العظيم، محي البالى الرميم و الصلوة على رسوله الكريم الرؤف الرحيم محمد المشرف عموما بانعامه العميم و خصوصا. بنحو قوله تعالى؛ و إنك لعلى خلق عظيم. و الرضوان على آله و اصحابه و أزواجه و أحبائه إلى يوم لا ينفع مال و لا بنون إلا من اتى الله بقلب سليم
ما بعد؛ فيقول المفتقر إلى المول العظيم بدر الملة و الدين محمد بن عبد الرحيم بن محمد العمرى الميلانى؛ لما لم يكن للكتاب المسمى بالمغنى في علم النحو شرح و هو من مصنفات أستاذى العلامة فريد دهره و وحيد عصره العالم بالاصول و الفروغ الجامع بين المعقول و المشروع عمان المعانى نعمان الثانى قدوة الأئمة السالكين فخر الملة و الدين احمد بن حسن الچارپرئ تغمده الله بغفرانه و اسكنه بحبوحة جنانه. خطر ببالى أن اشرح له شرحا كاشفا لكنوز معانيه الصحيحة و واضحا لرموز ألفاظه الفصيحة فاستعنت بالله و اشتغلت بذلك راجيا أن يوفقنى لما اردته على وجه التتميم وسائلا منه أن يعصمنى من عقابه الأليم و يدخلنى بفضله جنة النعيم إنه هو الغفور الرحيم.
Hamd, çürümüş kemiklere hayat veren, âliyyül âzim “büyük üzeri büyük” yaratıcı olan, âlim, hâkim, kâdir ve fâtır olan Allah’a mahsustur. Sâlât ise merhametli, raûf ve kerim olan, hususi ve umumi manadaki nimetler ile müşerref kılınan Muhammed aleyhisselâma, ki o; Allah-u Teâlâ’nın kavl-i şerifinde وَ إِنَّكَ لَـعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ “muhakkak ki sen, âzîm bir ahlak üzeresin” şeklinde tarif edilmiştir ve yine يَوْمَ لاَ يَنْفَعُ مَالٌ وَ لاَ بَنُونَ إلاَّ مَنْ اَتَى اللهَ بِقَلْبِ سَلِيمٍ “Allah’a selim bir kalp ile gelenlerden başka evlatların ve malların fayda vermeyeceği güne kadar” rıza, o Muhammed aleyhisselam’ın âl’ine (ailesine), ashabına (arkadaşlarına), ezvâcına (eşlerine) ve ehbaına (sevenlerine) olsun
Bundan sonra; Âzim olan Mevla’ya karşı müftekir (muhtaç, fakir) olan, din ve milletin bedri (ay’ı), Muhammed oğlu Abdurrahim’in oğlu Muhammed Ömer el-Meylâni diyor ki; nahiv ilminde muğni lafzıyla müsemma olan bir kitap olmayınca “ki o muğni kitabı üstazımın (hocamın) tasnifatındandır, Benim üstazım zamanının feridi (tek olanı), asrının bir tanesi, usûl ve furu’ ilminde allame, meşru’ ve ma’kul ilimlerinde cami’ (yani o ilimlere sahip), manaların denizi, ikinci Nu’man, salik (geçmiş) imamların kudveti (lideri, önderi), din ve milletin fahri olan Ahmed bin Hasan el-Çarperdi’dir. Allah-u Teala onu mağfiretiyle korusun ve cennetinin ortasına yerleştirsin
Muğni adlı kitaba bir şerh olmayınca- o kitabın sahih manalarının hazinelerini iktişaf edecek, fasih lafızlarının da rumuzlarını vadıh hale getirecek bir şerh ile o muğni adlı kitabı şerh etmem aklıma düştü. Bu nedenle beni muvaffak kılmasını ve ümidimin bu şerhi tamamlamasına vesile olmasını Allah-u Teâlâ’dan yardım dileyerek bu şerhle iştigal ettim. Ve Allah-u Teâlâ’dan ümidim beni elim sondan koruması ve fazlı ile naim cennetine dahil etmesidir. Muhakkak ki O (Allah-u Teâlâ) gafur ve rahimdir.