قوله الإعراب اختلاف آخر الكلمة بإختلاف العوامل و هو الضمة و الفتحة و الكسرة أو ما يقوم مقامها و هو الواو و الألف و الياء. قوله و اختلاف الآخر إما بالحركات إلى آخره. اعلم أن الإعراب بالتقسيم العقلى ينقسم على ثمانية اقسام؛ الأول؛ أن يكون الإعراب بتمام الحركات اللفظية، و الثانى؛ أن يكون ببعض الحركات اللفظية، و الثالث؛ أن يكون بتمام الحروف اللفظية، و الرابع؛ أن يكون ببعض الحروف اللفظية، و الخامس؛ أن يكون بتمام الحركات التقديرية، و السادس؛ أن يكون ببعض الحركات التقديرية، و السابع؛ أن يكون بتمام الحروف التقديرية، و الثامن أن يكون ببعض الحروف التقديرية. و لم يجئ في كلام العرب من هذه الاقسام الثمانية إلا ستة اقسام و اما القسم السابع و الثامن فليسا فيه و فيما ذكره ابن الحاجب رحمه الله تعالى من قوله، نحو؛ مسلمى رفعا نظر. لأن الياء الأولى فيه عوض عن الواو و كل ما كان عوضه مذكورا يكون لفظا لا تقديرا. لأن العوض كالمعوض عنه و يدل على ما ذكرنا عدم التفات صاحب المفصل إلى ذكره
İrab’ın 8 Kısmı
İrab, amillerin değişmesiyle kelimenin sonunun değişmesine denilir. Bu irab alametleri damme, fetha, kesra veya bunların yerine ikamet eden vav, elif veya harfledir. Bu değişiklik ya harekelerle olur, ila ahirihi… Bil ki irab, akli bir taksim yapılınca sekiz kısıma ayrılır. Birincisi tam hareke ile irab alan kelimeler, ikincisi bazı harekeler ile irab alan kelimeler, üçüncüsü tam harfle irab alan kelimeler, dördüncüsü bazı harflerle irab alan kelimeler, beşincisi tam takdiri hareke ile irab alan kelimeler, altıncısı bazı takdiri hareke ile irab alan kelimeler, yedincisi tam takdiri harfle irab alan kelimeler, sekizincisi bazı takdiri harf ile irab alan kelimeler. Arap kelamında bu 8 kısımdan 6 tanesi vardır diğer 2 tane kısım yani yedinci ve sekizinci kısımlar gelmezler. İbn-i Hacib’in ref halinde olan مسلمى lafzı için bir takım görüşler vardır. Çünkü birinci ya harfi vav harfinden iveddir. İved’i mezkur olan tüm lafızlar da mezkur hükmündedir. Çünkü ived yerine getirilen gibidir. Mufassal kitabının sahibi İbn-i Hacib’in görüşüne iltifat etmediği için مسلمى lafzındaki karşıt görüşler kabul edilebiliyor.



