و خامسها العدل و هو خروج الاسم صيغته الاصلية إلى صيغته أخرى. تحقيقا كثلث و مثلث. فإن كان واحد منهما معدول عن ثلثة ثلثة أو تقديرا. كعمر فإنه معدول عن عامر، لأن العرب تقول سمعت عن عمر فمعنت منه الجر و التنوين، فعلم أنه غير منصرف. و غير المنصرف ما فيه سببان من هذا الاسباب التعسة و ليس فيه إلا سبب واحد هو العلمية. فوجب تقدير سبب آخر الحفظ قاعدتهم فقدر فيه العدل لا مكان تقديره فيه و امتناع تقدير غيره، فقيل أنه معدول عن عامر
Madul: Dönen
Gayr-ı munsarifliğin beşinci alameti adildir. Adil: İsmin asıl sigasından çıkıp başka bir sigaya girmesidir. ثلث ve مثلث isimlerinden her biri ثلثة ثلثة kelimesinden maduldur yani dönmüştür. Ya da bu dönüş takdiridir, misal عمر gibidir. Bu عمر lafzı عامر lafzından maduldur diye takdir edilmiştir. Çünkü araplar bu ismi سمعت عن عمرَ şeklinde kullanıp عمر lafzını fethalamışlardır ve cerr ve tenvinden men edip gayr-ı munsarif kılmışlardır. Bu nedenle عمر lafzının gayr-ı munsarif olduğu bilinmiştir. Gayr-ı munsarif isimler 9 sebebten iki sebebi barındıran isimlerdir. Ancak عمر lafzında alemiyyetten başka sebeb yoktur. Bu nedenle gayr-ı munsarif olabilmesi için 9 illetten 2 tanesini barındırması için bir sebebe daha ihtiyaç vardır ve Arapların bir sebeb daha takdir etmeleri gerekli olmuştur. عمر lafzına alemiyyetten başka olarak adli takdir etmişlerdir. Çünkü adli takdir etmek mümkündür ve gayrısını takdir etmek ise mümtenidir. Böylece عمر lafzının ikinci illeti olarak عامر lafzından maduldur denilerek عمر lafzı gayr-ı munsarif olarak takdir edilmiştir.



