arapcadilbilgisi.com

اَلْأَوَّلُ kelimenin 1.kısmı fiildir, وَ هُوَ مَا o fiil ki, دَلّ delalet eder, بِهَيْئَتِهِ heyetiyle yani kendisini teşkil eden harfleriyle, وَضْعًا vaz edilen heyetiyle, عَلَى üzerine, اَحَدِ الْأَزْمِنَةِ الثَّلاَثَةِ üç zamandan (mazi, hal ve istikbâl) birine, وَ مِنْ خَوَاصِّه ve onun (fiilin) özelliklerindendir, دُخُولُ dahil olması, عَلَيْهِ o ismin üzerine, قَدْ harfi, وَ السِّين ve sin “muzari fiilin önüne gelir ve onu yakın geleceğe tahsis eder” harfi, وَ سَوْفَ ve sevfe “muzari fiilin önüne gelir ve onu uzak geleceğe tahsis eder” edatı, وَ إِنْ ve in-i şartiyye, وَ لَمْ ve cehd-i mutlak edatı lem “muzari fiilin başına gelir ve onu geçmiş zamana olumsuz olarak hamleder”, وَ لَمَّا ve cehd-i mustağrak edatı lemma “muzari fiilin başına gelir ve onu geçmiş zamana olumsuz olarak hamleder”, وَ لاَمِ الْأَمْر ve emir lâm’ı, وَ لاَءِ النَّهْىِ ve nehiy lâ’sı, وَ كُلُّهُ fiillerin tamamı, عَامِلٌ amildir, etkendir, عَلَى مَا سَيَجِيئُ yakın zamanda gelecek ve anlatılacağı üzere, ileride anlatılacaktır..

Metnin Toplu Manası: Fiil, vazî bir delalet edilişle heyetiyle 3 zamandan (mazi, hal ve istikbâl) birine delalet eden kelimedir. قَدْ ve سَ ve سَوْفَ ve إِنْ ve لَمْ ve لَمَّا ve لاَمُ الْأَمْرِ ve لاَءُ النَّهْىِ edatlarının fiilin başına dahil olması fiilin özelliklerindedir. Fiillerin tamamı amildir ve ilerleyen derslerde anlatılacaktır.

Buradaki edatlar ileride çeşitli konularda yer alacaktır. Bu edatların hepsi lafzi amel eder. Unutmayalım ki en kuvvetli amil fiildir.

اَلْكَلِمَةُ Kelime: لَفْظٌ bir lafızdır, وُضِعَ konuldu, konulmuş, لِ için, مَعْنًى bir mana, مُفْرَدٍ müfred olan. وَ هِيَ ve o, yani kelime; اِسْمٌ isimdir, وَ فِعْلٌ ve fiildir, وَ حَرْفٌ ve harftir.  لِأَنَّ çünkü, هَا o, yani kelime; إِمَّا ya, أَنْ تَدُلَّ delalet eder, عَلَى مَعْنًى bir mana üzerine, فِي نَفْسِهَا onun (kelimenin) kendi nefsinde, أَوْ veya, لاَ kendi nefsinde bir manaya delalet etmez. ألثَّانِي ikincisi, الْحَرْفُ harftir. وَ الْأَوَّلُ ve birincisine gelince, yani kendi nefsinde olan manaya delalet eden kelimeye; إِمَّا ya, أَنْ يَقْتَرِنَ yakındır, mukterindir; بِأحَدِ الْأَزْمِنَةِ الثَّلاَثَةِ üç zamandan (mazi, hal ve istikbâl) birine, أَوْ veya, لاَ üç zamandan birine yakın (mukterin) değildir. اَلثَّانِي ikincisi (yani kendi nefsinde bir manaya delalet eden ama üç zamandan birine yakın (mukterin) olmayan kelimeye gelince), o da الْاِسْمُ isimdir. وَ الْأَوَّلُ birincisi de (yani kendi nefsinde bir manaya delalet eden ama üç zamandan birine yakın (mukterin) olan kelimeye gelince) o da الْفِعْلُ fiildir. وَ قَدْ عُلِمَ ve bilinmiş oldu, بِذَلِكَ böylelikle, yani şu tasniflemeyle; حَدُّ كُلِّ وَاحِدٍ her birinin (isim, fiil ve harfin) haddi, yani tanımı, مِنْهَا ondan, yani isim, fiil ve harften.

Metnin Toplu Manası; Kelime: Müfred bir mana için konulmuş lafızdır. Ve o (kelime) isim, fiil ve harftir. Çünkü o (kelime) ya ya kendi nefsinde bir manaya delalet eder ya da etmez. (buradaki birinci önerme kendi nefsinde bir manaya delalet etmek ve ikinci önerme ise kendi nefsinde bir manaya delalet etmemektir).  Az önceki önermelerin ikincisi (yani kendi nefsinde bir manaya delalet etmemek) harftir. Çünkü harfler kendi nefslerinde bir manaya delalet etmezler fakat başkasının anlaşılması için alettirler. Az önceki önermelerin birincisi (yani kendi nefsinde bir manaya delalet etmek) ise ya üç zamandan birine yakın olur ya da olmaz. Şimdiki önermenin (kendi nefsinde bir manaya delalet ettiği halde birincisi üç zamandan birine yakın olması, ikincisi ise üç zamandan birine yakın olmaması) ikincisi yani kendi nefsinde bir manaya delalet ettiği halde 3 zamandan (mazi, hal ve istikbâl) birine yakın olmayan isimdir. Birincisi yani kendi nefsinde bir manaya delalet ettiği halde 3 zamandan (mazi, hal ve istikbâl) birine yakın olan ise fiildir. Bu şekilde (bu tarifle, bu önermeler ile) kelimeden her birinin haddi, tanımı bilinmiş oldu.