İzhar

Kalp Fiilleri Hakkında

وَ مِنْهَا جَوَازُ أَنْ يَكُونَ فَاعِلُهَا وَ مَفْعُولُهَا ضَمِيرَيْنِ مُتَّصِلَيْنِ مُتَّحِدَىِ المَعْنَى، نحو؛ عَلِمْتُنِى قَائِمًا وَ حُمِلَ عَدِمَ وَ فَقَدَ فِي هَذَا الجَوَازِ عَلَى وَجَدَ وَ مِنْهَا جَوَازُ دُخُولِ أَنَّ عَلَى مَعْمُولَيْهَا، نحو؛ عَلِمْتُ أَنَّ زُيْدًا قَائِمٌ.

وَ مِنْهَا ve ondan (kalp fiillerinin hususiyetinden), جَوَازُ caiz olması, أَنْ يَكُونَ فَاعِلُهَا kalp fiillerinin faillerinin olmasının, وَ مَفْعُولُهَا kalp fiillerinin mefullerinin olmasının (ne olması?), ضَمِيرَيْنِ iki zamir olması, مُتَّصِلَيْنِ muttasıl (bitişik), مُتَّحِدَىِ المَعْنَى manaları ittihad edilmiş, bir olan. Misal; عَلِمْتُنِى قَائِمًا “Kendimi ayağa kalkan bildim” gibi. وَ حُمِلَ hamledildi, عَدِمَ yitirdi, وَ فَقَدَ ve yitirdi (bazen kaynağı kaybolan kitaplara mefkud denilir. Yani yitip gitmiş manasında), فِي هَذَا الجَوَازِ şu cevaz konusunda, عَلَى وَجَدَ kalp fiillerinden olan وَجَدَ fiili üzerine. وَ مِنْهَا ve yine kalp fiillerinin hususiyetindendir; جَوَازُ دُخُولِ dahilinin caizi, neyin? أَنَّ enne edatının, hurufun müşebbehetun bilfiil olan edat. عَلَى مَعْمُولَيْهَا iki mamul (mübteda ve haber / yani iki meful) üzerine, Misal; عَلِمْتُ أَنَّ زُيْدًا قَائِمٌ “Zeyd’in muhakkak ayakta olduğunu bildim” gibi.

Metnin Toplu Manası; Kalp fiillerinin bir hususiyeti de; faillerinin ve mefullerinin tek manada olan muttasıl zamir olmasıdır. Buna misal; عَلِمْتُنِى قَائِمًا “Kendimi ayağa kalkan bildim” gibidir.

قَائِمًا عَلِمْتُنِى
Meful Fiil + Fail
عَلِمْتُنِى lafzındaki تُ zamiri, عَلِمَ fiilinin failidir. نِ nun harfi ise; nun-u vikaye’dir. Fiilin son harfini cerre benzeyen kesreden korumak için getirilen bir harftir. Sondaki ي ya harfi ise mütekellim ya’sı olup, kalp fiili olan عَلِمْتُ fiilinin 1. mefulüdür. قَائِمًا kelimesi ise, kalp fiili olan عَلِمْتُ fiilinin 2. mefulüdür. عَلِمْتُنِى قَائِمًا terkibinde عَلِمَ fiilinin faili ile 1. mefulü (تُ zamiri  ve ي ya-i mütekellim) muttasıl zamirdir. Bu iki zamirin delalet ettiği şahıs aynı kişidir. Her ikisi de nefs-i mütekellim zamiridir.
Kalp fiillerinden olan وَجَدَ fiili, fail ve 1. Mefulünun aynı şahsa delalet etmesi caizdir. Aynı şekilde عَدِمَ ve فَقَدَ fiilleri, fail ve mefullerinin medlulü aynı olan iki muttasıl zamir alabilirler. Bu iki fiile misal; عَدُمْتُنِى kendimi yitirdim ve فَقَدْتُنِى kendimi kaybettim gibidir. Burada yitirmek ve kaybetmek manasındaki عَدِمَ ve فَقَدَ fiilleri, manaca zıd olan وَجَدَ “bulmak” fiili üzerine hamledilmiştir. Ve yine kalp fiillerinin hususiyetindendir; kalp fiillerinin iki mamulü üzerine dahil olmasıdır. Bazen kalp fiillerinin dahil oldukları mübteda ve haber üzerine أَنَّ edatı dahil olabilir. Bu durumda أَنَّ edatı, ismi ve haberi ile birlikte masdara müevvel olup kendisi üzerine dahil olan kalp fiilinin iki mefulünün yerinde kaim olmak üzere mahallen mensubtur. Misal; عَلِمْتُ أَنَّ زُيْدًا قَائِمٌ gibidir.
قَائِمٌ زُيْدًا أَنَّ عَلِمْتُ
enne’nin haberi enne’nin ismi edat Fiil+Fail
Enne, isim ve haberi ile birlikte masdara müevveldir ve tamamı mahallen mensubtur. Kalp fiili
Bu terkibte  عَلِمَ kalp fiilidir. تُ ta zamiri onun failidir. Fiil, faili ile birlikte fiil cümlesini teşkil eder. أَنَّ lafzı, fiile benzeyen harflerden olup, ismini nasb ve haberini raf’ eden bir edattır. زُيْدًا lafzı, أَنَّ ‘nin ismidir ve قَائِمٌ lafzı ise أَنَّ ‘nin haberidir. زُيْدًا قَائِمٌ birlikte bir isim cümlesidir. Bu isim cümlesi ise أَنَّ ‘nin sılasıdır. أَنَّ harfi sılası ile beraber (أَنَّ زُيْدًا قَائِم) masdara müevveldir, yani masdara tevil edilebilir ve mahallen mensubtur. عَلِمْتُ kalp fiilinin 2 mefulu yerine gelmiştir. Masdara tevil edilip cümle kurulursa; عَلِمْتُ قِيَامُ زَيْدٍ “Zeyd’in ayakta oluşunu bildim” şeklinde olurdu.

About the author

blank

Metehan Uluocak

4 yıllık sarf nahiv bilgsini temin ettikten sonra, zor olan lafızları kolaylaştırıp ve harekeleyip mübtedi kardeşlerimize sunmak niyetine gark oldum. Bu tevessülüm bana böyle bir site hazırlamayı gerektirdi. Tek derdim, sarf nahiv konularının bilinip kuranın müzakereli okunmasıdır. Tek temennim ise sadece bir kere "Allah razı olsun" cümle-i duaiyyesine mazhar olmaktır. Bu dünyada gerisi teferruattır..

Add Comment

Click here to post a comment

Yazılar