İzhar

2. Manen Benzeyiş

وَ أَمَّا الثَّانِى، مَعْنًى؛ فَلِقَبُولِ كُلٍّ مِنْهُمَا الشُّيُوعَ وَ الْخُصُوصَ. فَإِنَّ الْاِسْمَ عِنْدَ تَجَرُّدِهِ عَنِ اللَّامِ، يُفِيدُ الشُّيُوعَ وَ عِنْدَ دُخُولِ حَرْفِ التَّعْرِيفِ عَلَيْهِ، يَتَخَصَّصُ، نَحْوُ؛ ضَارِبٌ وَ الضَّارِبُ. كَذَلِكَ الْمُضَارِعُ عِنْدَ تَجَرُّدِهِ عَنْ حَرْفِ الْإِسْتِقْبَالِ وَ الْحَالِ، يَحْتَمِلُ الْحَالَ وَ الْإِسْتِقْبَالَ، نَحْوُ؛ يَضْرِبُ. وَ عِنْدَ دُخُولِهِمَا عَلَيْهِ يَخْتَصُّ بِالْإِسْتِقْبَالِ أَوِ الْحَالِ، نَحْوُ؛ سَيَضْرِبُ  وَ مَا يَضْرِبُ. وَ لِمُبَادَرَةِ الْفَهْمِ فِيهِمَا عِنْدَ التَّجَرُّدِ عَنِ الْقَرَائِنِ إِلَى الْحَالِ

arapcadilbilgisi.com

وَ أَمَّا الثَّانِى ve ikinci benzeyişe gelince, مَعْنًى manen benzeyiştir, فَ bu benzeyiş, لِ içindir, قَبُول kabulüdür, كُلٍّ مِنْهُمَا her ikisinin yani ism-i fail ile muzari fiilin, الشُّيُوعَ şüyu’yu “genel” ve وَ الْخُصُوصَ ve hususu “özeli”. فَإِنَّ الْاِسْمَ çünkü ism-i fail, عِنْدَ تَجَرُّدِهِ tecerrüd ettiğinde yani hali olduğunda, عَنِ اللَّامِ lamdan yani elif-lamdan, يُفِيدُ الشُّيُوعَ şüyu ifade eder, وَ عِنْدَ دُخُولِ ve dahil olduğunda, حَرْفِ التَّعْرِيفِ harf ut-tarif yani elif-lam, عَلَيْهِ ism-i failin üzerine, يَتَخَصَّصُ hususi olur, نَحْوُ misali şöyledir; ضَارِبٌ “döven” şüyu ifade eder, وَ الضَّارِبُ “döven” hususiyet ifade eder. كَذَلِكَ الْمُضَارِعُ aynı şekilde muzari fiil, عِنْدَ تَجَرُّدِهِ tecerrüd ettiğinde yani hali olduğunda, عَنْ حَرْفِ الْإِسْتِقْبَالِ وَ الْحَالِ hal (ما gibi) ve istikbâl (سَ ve سَوْفَ gibi) harfinden, يَحْتَمِلُ hamledilir, الْحَالَ وَ الْإِسْتِقْبَالَ hal ve istikbal manasına, نَحْوُ misali şöyledir; يَضْرِبُ “yardım ediyor” gibi. وَ عِنْدَ دُخُولِهِمَا عَلَيْه ve o muzari fiile  hal  veya istikbal harfleri dahil olduğunda, يَخْتَصُّ has olur, ait olur, بِالْإِسْتِقْبَالِ أَوِ الْحَالِ hal ve istikbal manasına, نَحْوُ misali şöyledir; سَيَضْرِبُ  “yakında yardım edecek” ve وَ مَا يَضْرِبُ “yardım etmiyor” gibi. وَ لِمُبَادَرَةِ الْفَهْم böylece anlayışımızın, aklımızdaki mananın süratle gitmesi içindir, فِيهِمَا muzari fiil ve ism-i failde, عِنْدَ التَّجَرُّدِ tecerrüd edildiği anda, عَنِ الْقَرَائِنِ karinelerden yani bir takım edatlardan, إِلَى الْحَالِ hal manasına.

Metnin Toplu Manası: Fiil-i muzarinin ism-i faile ikinci benzeyişi manen olur. Bu benzeyiş ism-i failin de muzari fiilinde husus ve şüyu’yu kabul etmelerinden ötürüdür. Çünkü ism-i fail elif-lamdan tecerrüd ettiği zaman şüyu manası ifade eder ve harf-i tarif yani elif-lam dahil olduğu zaman ise hususileşir. Misal; ضَارِبٌ “döven” şüyu manası ifade eder, الضَّارِبُ “döven” hususiyet ifade eder. Aynı şekilde muzari fiil de hal ve istikbal harflerinden tecerrüd ettiği zaman hal ve istikbal manası üzerine hamledilir. Misal; يَضْرِبُ “dövüyor” gibidir. Evvelinde hal veya istikbal manası ifade eden edatlar yoktur ve bu nedenle asli muzari fiil manası vardır. Not: Fiil-i muzari bazen başında istikbal edatı olmasa bile geleceğe tahsis edilir. Ve muzari fiilin üzerine o iki hal ve istikbal manaları ifade eden edatlardan biri dahil olduğunda hal ve istikbale ait olur. Misal; سَيَضْرِبُ  “yakında vuracak” ve مَا يَضْرِبُ “vurmuyor” gibi hal ve istikbal manaları ifade ederler. İsm-i fail ve muzari fiil karinelerden (bir takım edatlardan) mücerred olduğu zaman her ikisinden anladığımız hal manasıdır. Yani زَيْدٌ ضَارِبٌ “Zeyd vurandır” dediğimizde aklımıza Zeyd’in o anda vurduğu gelir veya يَضْرِبُ زَيْدٌ “Zeyd vuruyor” dediğimizde aklımıza Zeyd’in o anda vurduğu gelir. Yani karine yoksa ism-i fail ve muzari fiilde hal manası vardır.

About the author

blank

Metehan Uluocak

9 yıllık sarf nahiv bilgisini temin ettikten sonra, zor olan lafızları kolaylaştırıp ve harekeleyip mübtedi kardeşlerimize sunmak niyetine gark oldum. Bu tevessülüm bana böyle bir site hazırlamayı gerektirdi.

Add Comment

Click here to post a comment

Bu gün Allah için ne yaptın

Yazılar