arapcadilbilgisi.com


وَ إِمَّا مَهْمُوزٌ mehmuz (hemzeli) fiile gelince, وَ هُوَ الَّذِى ve o mehmuz fiil, يَكُونُ olur, اَحَدُ حُرُوفِهِ الْاَصْلِيَّةِ asli harflerinden bir tanesi, هَمْزَةً hemze olur, نَحْوُ misali şöyledir; أَخَذَ ve سَئَلَ ve قَرَأَ gibidir. فَإِنْ كَانَتِ الْهَمْزَةُ şayet hemze olursa, فِي مُقَابَلَةِ فَائِهِ fiilin fa ul-fiilinde, يُسَمَّى isimlendirilir, مَهْمُوزَ الْفَاءِ mehmuz ul-fa diye. فَإِنْ كَانَتِ الْهَمْزَةُ şayet hemze olursa, فِي مُقَابَلَةِ عَيْنِهِ fiilin ayn ul-fiilinde, يُسَمَّى isimlendirilir, مَهْمُوزَ الْعَيْنِ mehmuz ul-ayn diye. فَإِنْ كَانَتِ الْهَمْزَةُ şayet hemze olursa, فِي مُقَابَلَةِ لاَمِهِ fiilin lam ul-fiilinde, يُسَمَّى isimlendirilir, مَهْمُوزَ اللَّامِ mehmuz ul-lam diye.


Metnin Toplu Manası: 7 tane olan fiilin kısımlarından bir tanesinin de mehmuz fiil olduğunu bil. Mehmuz fiil, asli harflerinden bir tanesi hemze olan fiildir, misali; أَخَذَ ve سَئَلَ ve قَرَأَ gibidir. Şayet o hemze fiilin fa ul-fiilinde olursa o fiil mehmuz ul-fa, ayn ul-fiilinde olursa mehmuz ul-ayn ve lam ul-fiilinde olursa mehmuz ul-lam diye isimlendirilir.

arapcadilbilgisi.com



وَ إِمَّا مُضَاعَفُve mudaâf fiile gelince, وَ هُوَ الَّذِى ve o mudaâf fiil, يَكُونُ olur, عَيْنُهُ وَ لاَمُهُ fiilin ayn ul-fiili ve lam ul-fiili, مِنْ جِنْسٍ وَاحِدٍ tek bir cins olur, نَحْوُ misali; مَدَّ gibidir, اَصْلُهُ bu fiilin aslı, مَدَدَ şeklindedir, حُذِفَتْ hazf edilmiştir, حَرَكَةُ الدَّالِ الْأُولَى birinci dal harfinin harekesi, ثُمَّ sonra, ادْغِمَتْ idgam edilir, فِي الدَّالِ الثَّانِيَةِ ikinci dal harfine.



Metnin Toplu Manası: 7 tane olan fiilin kısımlarından bir tanesinin de mudaâf olduğunu bil. Mudaâf fiil, ayn ul-fiil ve lam ul-fiil tek cins bir harf olur. Misali مَدَّ gibidir. Bu مَدَّ fiilinin aslı مَدَدَ şeklindedir. مَدَدَ fiilindeki 1. Dal harfinin harekesi hazfedildi ve مَدْدَ oldu ve sonra ikinci dal harfine katılarak مَدَّ olur.

arapcadilbilgisi.com


وَ إِمَّا لَفِيفٌve lefif fiile gelince, وَ هُوَ الَّذِى o lefif fiil ki, يَكُونُ olur, فِيهِ o lefif fiilde, حَرْفَانِ iki harf, مِنْ حُرُوفُ الْعِلَّةِ illetli harflerden bir tanesi, وَ هُوَ عَلَى قِسْمَينِ ve bu lefif fiil iki kısımdır. اَلْأَوَّلُ birinci kısmı; اللَّفِيفُ الْمَقْرُونَ lefif-i makrundur, وَ هُوَ الَّذِى o lefif-i makrun, يَكُونُ olur, فِي مُقَابَلَةِ عَيْنِهِ وَ لاَمِهِ fiilin ayn ul-fiili ve lam ul-fiilinde olur, حَرْفَانِ iki harf, مِنْ هَذِهِ الْحُرُوفِ bu illetli harflerden bir tanesi, نَحْوُ misali şöyledir; طَوَى ve قَوِىَ gibi. وَ الثَّانِى ve lefif fiilin ikinci kısmı; اللَّفِيفُ الْمَفْرُوقُ lefif-i mefruktur, وَ هُوَ الَّذِى o lefif-i mekrun, يَكُونُ olur, فِي مُقَابَلَةِ فَائِهِ وَ لاَمِهِ fiilin fa ul-fiili ile lam ul-fiilinde, حَرْفَانِ iki harf, مِنْ هَذِهِ الْحُرُوفِ bu illetli harflerden bir tanesi, نَحْوُ misali şöyledir; وَقَى ve يَقِى gibi.


Metnin Toplu Manası: 7 tane olan fiilin kısımlarından bir tanesinin de Lefif olduğunu bil. Lefif fiilde iki tane illetli harf olur ve iki kısımdır. Birinci kısım lefif-i makrundur. Lefif-i makrun, ayn ul-fiil ile lam ul-fiil bu illetli harflerden bir tanesi olur, misali طَوَى ve قَوِىَ gibi. .


İkinci kısım lefif-i mefruktur. Lefif-i Mefruk, fa ul-fiil ile lam ul-fiil bu illetli harflerden bir tanesi olur, misali وَقَى ve يَقِى gibidir

وَ إِمَّا نَاقِصٌ nakıs fiile gelince, وَ هُوَ الَّذِى bu nakıs fiil ki, يَكُونُ olur, فِي مُقَابَلَةِ لاَمِهِ fiilin lam ul-fiili yerinde, حَرْفٌ bir harf, مِنْ حُرُوفُ الْعِلَّةِ illetli harflerden bir tane, نَحْوُ misali şöyledir; غَزَا ve رَمَى gibi.Metnin Toplu Manası: 7 tane olan fiilin kısımlarından bir tanesinin de nakıs fiil olduğunu bil. Nakıs fiil, fiilin lam ul-fiilinin yerinde illetli harflerden birisi olur. Misal غَزَا ve رَمَى gibidir

وَ إِمَّا أَجْوَفٌ  ecvef fiile gelince, وَ هُوَ الَّذِى o ecvef fiil ki, يَكُونُ olur, فِي مُقَابَلَةِ عَيْنِهِ ayn ul-fiilin yerine gelir, حَرْفٌ bir harf, مِنْ حُرُوفُ الْعِلَّةِ illetli harflerden bir tanesi, نَحْوُ misali şöyledir; قَالَ ve كَالَ gibi.

Metnin Toplu Manası: 7 tane olan fiilin kısımlarından bir tanesinin de ecvef fiil olduğunu bil. Ecvef sözlükte için boş demektir. Burada da ayn ul-fiil, fiilin ortasında olduğundan ve illetli harf orada olduğundan teşbihen böyle söylenmiştir. Ecvef fiil, fiilin ayn ul-fiilinin yerinde illetli harflerden bir tane harf olan fiillerdir. Misali قَالَ ve كَالَ gibidir.

لغة العربية القديمة

وَ إِمَّا مِثَالٌ misal fiile gelince, وَ هُوَ الَّذِى o misal fiil ki, يَكُونُ olur, فِي مُقَابَلَةِ فَائِهِ fiilin fa ul-fiilinin yerinde, حَرْفٌ bir harf, مِنْ حُرُوفُ الْعِلَّةِ illetli harflerden birisi, نَحْوُ misali şöyledir; وَعَدَ ve يَسَرَ gibi.

Metnin Toplu Manası: 7 tane olan fiilin kısımlarından bir tanesinin de misal fiil olduğunu bil. Misal fiil, fiilin fa ul-fiilinin yerinde illetli harflerden bir tane harf olan fiillerdir. Misali وَعَدَ ve يَسَرَ gibidir. Sakın bu misal fiilin başında elif yok demeyin, elif olduğu zaman o fiil mehmuz olur birkaç ders sonra gelecektir. Burada sadece fa ul-fiil yerinde vav ve ya olmalıdır.

ثُمَّ اعْلَمْ sonra bil ki; أَنَّ كُلَّ فِعْلٍ tüm fiillerin olduğunu, إِمَّا صَحِيحٌ o fiiller ya sahih fiillerdir, وَ هُوَ الَّذِى o sahih fiil ki, لَيْسَ değildir, فِي مُقَابَلَةِ yerinde, الْفَاءِ fiilin fa ul-fiili yerinde, وَ الْعَيْنِ ve ayn ul-fiilin yerinde, وَ اللَّامِ ve lam ul-fiili yerinde, حَرْف bir harf, مِنْ حُرُوفُ الْعِلَّةِ illetli harflerden biri, وَ هِيَ ve o illetli harfler; الْوَاوُ vav harfi, وَ الْيَاءُ ve ya harfi, وَ الْاَلِفُ ve elif harfi, وَ الْهَمْزَةُ ve hemze, وَ التَّضْعِيفُ ve tadif yani şedde, نَحْوُ misali şöyledir; نَصَرَ ve فَتَحَ gibi.

Metnin Toplu Manası: Fiillerin 7 kısmı vardır. Bu 7 kısımdan bir tanesinin sahih fiiller olduğunu bil. Sahih fiil, fa ul-fiil, ayn -ul fiil ve lam ul-fiilinin yerinde illetli harf bulunmayan fiillerdir. Bu illetli harfler vav, ya, elif, hemze ve şeddedir. Sahih fiile misal نَصَرَ ve فَتَحَ gibidir.

يَجْمَعُهَا هَذَا الْبَيْتُ؛ صَحِيحَسْتُ مِثَالَسْتُ مُضَاعَفْ لَفِيفُ نَاقِصُ مَهْمُوزُ اَجْوَفْ

Bu bablar şu beyitte toplanır: sahihestu misalestu mudaât, lefifu nakısu mehmuzu ecvef

Rübai Mezid Gayru Salim : Rübai üzerinde harf ilave edilen ve içinde illet olan fiiller

Rübai Mezid Salim; Asli harfleri 4 tane ve illetsiz ve tekrarlanan harfsiz fiillerdir.

Sülasi Mezid Gayru Salim : Yapısında illet harfi bulunan sülasi mezid fiiller

Sülasi Mezid Salim : Asıl olan 3 harfli mücerred sülasiye ziyade olunan harflerin oluşturduğu fiiller

Rübai Mücerred Gayru Salim : İçinde illet harfi bulunan 4 harfli fiil

Rübai Mücerred Salim : İçinde illet harfi olmayan 4 harfi fiil